بازنمایی فرهنگ ایثار و شهادت در کتاب های خاطرات شهدای مدافع حرم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی دانشکده رفاه تهران

2 کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی دانشکده رفاه تهران

چکیده

هدف از این پژوهش بازنمایی فرهنگ ایثار و شهادت در کتب خاطرات شهدای مدافع حرم می باشد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی استفاده شده است. جامعه ی پژوهش شامل هفت کتاب خاطرات شهدای مدافع حرم می باشد که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند . نتایج حاکی از آن است که فرهنگ ایثار و شهادت در کتب مذکور در قالب سه مقوله اصلی شامل گذشت و فداکاری، آخرت گرایی و ولایت مداری دسته بندی شدند. شهادت طلبی، ایثارگری، شجاعت و مقاومت در جبهه ی حق و خدمت به مردم از جمله ویژگیها و خصایص این شهدای گرانقدر می باشد.شهدای مدافع حرم در این زمینه به این حقیقت پی بردند که انقلاب اسلامی حاصل اندیشه‌ی مقاومت در جامعه‌ی ایرانی بود که به نماد مقاومت اسلامی بدل شد آنان با درونی کردن معنای مقاومت و ایستادگی در ذهنیت ایران و ایرانی، روحیه‌ی مقاومت را در جامعه تجلی بخشیدند. مقوله ی اصلی دیگر بحث آخرت گرایی در این زمینه توجه شهدا به انجام فرائض و مستحبات دینی، برپایی فریضه ی امر به معروف و نهی از منکر و نیز خانواده مداری پررنگ بوده است. مقوله سوم نیز بحث ولایت مداری است شهدای مذکور بر این باور بودند که جریان ولایت در عصر غیبت بر عهده ی ولی فقیه است که دارای شئونات و اختیارات در حکومت اسلامی است و در این جهت آنان در راه اهل بیت و دفاع از حرم جانثاری نمودند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Representation of the culture of sacrifice and martyrdom in the memoirs of the martyrs who defended the shrine

نویسندگان [English]

  • meysam farokhi 1
  • donya shaverdi 2
1 دانشیار گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی دانشکده رفاه تهران
2 کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی دانشکده رفاه تهران
چکیده [English]

The purpose of this research is to represent the culture of sacrifice and martyrdom in the memoirs of martyrs defending the shrine. This research is applied in terms of objective and qualitative content analysis method with inductive approach was used. The research community includes seven books of memoirs of the martyrs who defended the shrine, which were selected by purposeful sampling. The results indicate that the culture of self-sacrifice and martyrdom in the mentioned books were classified in the form of three main categories including forgiveness and sacrifice, hereafterism and guardianship. Martyrdom, self-sacrifice, courage and resistance in the front of truth and service to the people are among the characteristics of these precious martyrs. It was Iranian who became the symbol of Islamic resistance. By internalizing the meaning of resistance and standing in the mentality of Iran and Iranians, they manifested the spirit of resistance in the society. Another main topic of the discussion of hereafterism in this context has been the attention of the martyrs to the fulfillment of religious duties and mustahabbs, establishing the duty of enjoining good and forbidding evil, as well as strong family orientation. The third category is also the issue of guardianship. The mentioned martyrs believed that the administration of guardianship in the Age of Absence is the responsibility of the legal guardian, who has the authority and authority in the Islamic government, and in this regard, they sacrificed their lives for the sake of the Ahl al-Bayt and the defense of the Haram.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Culture
  • representation
  • sacrifice and martyrdom
  • martyrs defending the shrine
  • ابراهیمی قادی، کاظم (1394). میزان تاثیر خاکسپاری شهدای گمنام در محیط دانشگاه‌ها و تاثیر
  • ازکیا، مصطفی (1380). جامعه شناسی شهید شهادت، تهران: نشر فرهنگ.
  • اعظمیان بیدگلی، مولود (1389) ارتقا فرهنگ شهادت و ایثار در بین نسل جوان، همایش ملی فرهنگ ایثار و شهادت، زنجان: دانشگاه زنجان
  • افشین، جواد (1401) مطالعه نگرش گروه های اجتماعی مختلف بر فرهنگ ایثار و شهادت و راهبردهای تقویت آن، مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، 4 (6)
  • افقه، فاطمه(1399) قرار بی قرار، تهران: انتشارات روایت فتح
  • انوری، حسن (1384) فرهنگ بزرگ سخن، جلد اول، تهران: سخن
  • اورعی، غلامرضا (1385). تحلیل محتوای وصایا و آثار فرهنگی شهدا، مجموعه مقالات علمی و پژوهشی دفتر مطالعات و تحقیقات بنیاد شهید و امور ایثارگران، سالنامه پژوهش، شماره 1.
  • آشوری، داریوش (1400) تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ، تهران: آگاه
  • آقامحمدی، علی و مقدمی، مجید (1390) بررسی انگیزه های شهادت طلبی از دیدگاه جامعه شناسان (امیل دورکیم، ماکس وبر، دیدگاه مبادله و نقش نظام آموزشی در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت» همایش ملی فرهنگ ایثار و شهادت: قم. دانشکده اصول دین
  • آن بر ترویج فرهنگ ایثار و شهادت دانشجویان (مطالعه موردی دانشگاه مازندران و دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساری)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه مازندران.
  • بشیر، حسن؛ اسکندری، علی (1390)، فرهنگ سازی و بازنمایی نهاد خانواده در تلویزیون با توجه به سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران، مجله نامه پژوهش فرهنگی، سال 12، شماره 46.
  • پهلوان، چنگیز (1399) فرهنگ شناسی: گفتارهایی در زمینه‌ی فرهنگ و تمدن، تهران: نشر قطره،
  • تاج بخش، غلامرضا، گودرزی، فرشاد (1401) تاثیر عملکرد نهادی و رسانه ای بر نگراش دانشجویان با تاکید بر فرهنگ ایثار و شهادت، پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، 12 (25)
  • جعفری، محمد علی (1399) قصه ی دلبری،تهران: انتشارات روایت فتح
  • جعفری ، محمد تقی(1400) فرهنگ پیرو فرهنگ پیشرو، تهران: موسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری،
  • چنگائی، مهتاب، عربان، شجاع (1401) بررسی میزان تاثیر راهکارهای مرتبط با ابعاد آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و هنری در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت از نظر دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان (مطالعه موردی دانشگاه فرهنگیان استان لرستان، پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، 12 (25)
  • دالگرن، پیتر، (1380)، تلویزیون و گستره عمومی، ترجمه مهدی شفقتی، تهران: سروش.
  • روح الامینی، محمود (1398) زمینه فرهنگ‌شناسی: تالیفی در انسان‌شناسی فرهنگی و مردم‌شناسی با تجدید نظر و اضافات، تهران: عطار
  • سانکهن، مجید(1400) حاج قاسم سلام ،تهران: انتشارات روایت فتح
  • سنگری، محمدرضا (1380). عوامل معنوی و فرهنگی دفاع مقدس و فرهنگ عاشورا؛ قم: مرکز تحقیقات اسلامی.
  • شاه نوروزی، مهدی (1394) ارزیابی و اثربخشی شیوه های ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و طراحی مدل مطلوب. پایان نامه دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان
  • ظهیری، هوشنگ. (1388) نگرش فرزندان شاهد و ایثارگر به فرهنگ شهادت. پژوهش نامه علوم اجتماعی، سال دوم، شماره اول
  • عابدی کوشالشاه، غلامرضا، کرم پور، رزا و باصری، علی (1400) بازشناسی جایگاه معنایی ارزشهای اجتماعی در وصایای شهدا (شهدای دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم)، مطالعات راهبردی بسیج، 24 (92)
  • عزیزی، بیتا و دیگران (1396) واکاوی مولفه های رفتاری ایثار با رویکردی به قرآن و حدیث، پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، 7 (15)
  • غبیشی، هدیه (1398) به شرط عاشقی، تهران: انتشارات شهید کاظمی
  • غفاری، زاهد، خاکزاد، ملیحه (1387) بررسی و تبیین عوامل مؤثر در ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در بین دانشجویان دانشگاه شاهد، مجموعه مقالات همایش ملی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت، اصفهان: دانشگاه اصفهان
  • قاسم پور، حامد، خلیلی، کرم و یاسینی فرد، مجتبی (1398) اثرات فرهنگ ایثار و شهادت بر رفتار شهروند سازمانی: تبیین میانجی سرمایه اجتماعی، مطالعات منابع انسانی، سال 9، شماره 3
  • قربانی، سعید (1394) آسیب شناسی پیش روی فرهنگ ایثار و شهادت و راهنکارهای صیانت از آنها از منظر مقام معظم رهبری، مهندسی فرهنگی، 10 (85)،49-30
  • کاظمی، افسانه؛ غفاری هشجین، زاهد؛ کشاورز شکری (1395) عباس بررسی مؤلفه‌های جمعی فرهنگ ایثار و شهادت در خاطرات آزادگان دفاع مقدس به مثابه سرمایه اجتماعی، پاسداری فرهنگی، شماره 14
  • کوش، دنی (1399) مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمه فریدون وحیدا، تهران: سروش
  • گوردن، کریستوفر و ماندی، سایمون (1398) دیدگاه های اروپایی درباره سیاست فرهنگی، ترجمه هادی غبرائی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی
  • گیویان، عبدالله، سروی زرگر، محمد، (1388)، بازنمایی ایران در سینمای هالیوود، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، ش 8
  • لشکری، مهدیه (1391). فرهنگ شهادت در دو دهه اخیر، پایان نامهکارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهان مرکزی.
  • محمد ابراهیمی، محمد رضا (1398) بررسی انسان شناختی شکل گیری مفهوم شهید مدافع حرم، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه باقرالعلوم
  • محمدی ری شهری، محمد (1381) میزان الحکمه، قم: دارالحدیث
  • مزد آبادی، علی اکبر(1400) زیر تیغ،تهران: نشر یا زهرا
  • معدنی، سعید (1378) «مقدمه ای بر مفهوم فرهنگ شهادت و شیوه های ترویج آن» تهران: معاونت پژوهش بنیاد شهید و امور ایثارگران
  • معین، محمد (1360) فرهنگ فارسی، تهران: زرین
  • مقتدری انجم، حمیدرضا (1395). تاثیر فرهنگی و اجتماعی تدفین شهدای گمنام دفاع مقدس در سایت دانشگاه‌ها (مطالعه موردی: دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات.
  • مقیمی فیروزآباد، معصومه (1397) بررسی مولفه های سبک زندگی شهدای مدافع حرم (مطالعه موردی: وصیت نامه ی 72 تن از شهدای مدافع حرم)، پژوهش های اجتماعی اسلامی، 24 (3)
  • ملاحسنی، محمد رسول (1397) یادت باشد ،تهران: انتشارات شهید کاظمی
  • ملاحسنی، محمد رسول (1399 ) کاش برگردی، تهران: انتشارات شهید کاظمی
  • مهدیلو، مرضیه (1398) بررسی ارزش های انقلاب اسلامی در وصیت نامه ی شهدای مدافع حرم پایان نامه کارشناسی ارشد، قم
  • مهدی زاده، سید محمد، (1387) رسانه و بازنمایی، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها.
  • نیری، محمد یوسف و خیراندیش، سید مهدی (1384) شهید و شهادت در عرفان اسلامی، فصلنامه علوم اجتماعی و انسانی، 22 (1)
  • یوسفی، غلامحسین (1397) نقش شهدای مدافع حرم بر همگرایی منطقه ای، مطالعات راهبردی جهان اسلام، 19 (4)
  • Allport, G. W. (2000) Pاersonality: a pscychology interpretation. New York: Holt.
  • Drozdzewski, Danielle, (2019) Emotion, Space and Society, Volume 17, November 2015, Pages 30 – 36
  • Hall, S. & Jhally, s. (2007). Representation & the Media, Northampton, MA: Media Education Foundation.
  • Hall, S. (2013). “Representation Cultural Representations and Signifying Practices”, SAGE Publications
  • Lubbers, Marcel, Meuleman, Roza,(2020), Social Role of Nationalism in Dutch Social Science Research, Volume 55, January 2016, Pages 111 – 121.
  • Peterson, Ch & Seligman, M. E. (2014). Character Strengths and virtues, a Handbook and Classification, Oxford University Press.
  • Rule, W. R. and Bishop, M. (2016). Adlerian Lifestyle Counseling: Practice and Research. Rutledge.