آسیب‌شناسی نفوذ فرهنگی کشور با رویکرد فراترکیب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مدیریت امور فرهنگی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار جمعیت‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه علوم اجتماعی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده

مبحث دفاع و امنیت حوزه‌های مختلفی ازجمله سیاسی، روابط بین‌الملل، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و غیره وابسته است. تهدیدات حوزه‌ی فرهنگی، امنیت ملی کشور را آسیب‌پذیر می‌کند. هدف از این مطالعه، آسیب‌شناسی نفوذ فرهنگی کشور است. پژوهش حاضر به روش کیفی و از منظر هدف بنیادی و از حیث ماهیت تحلیلی-توصیفی است. فرایند کار از نوع فراترکیب است. رویکرد این پژوهش آینده‌پژوهی است. تعداد 17 مقاله کیفی در حوزه «نفوذ فرهنگی» مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت و شاخص‌های آن در سه بخش «شکل نفوذ فرهنگی»، «روش نفوذ فرهنگی» و «راه‌های نفوذ فرهنگی» شناسایی شدند و به دنبال آن راهکارهای مقابله با نفوذ فرهنگی به‌دست آمد. آینده کشور در سایه فرهنگ غنی ایرانی می‌تواند مشکلات و کمبودهای فعلی را جبران کند، اما لازمه این امر به برنامه‌ریزی و درایت مسئولین فرهنگی و سیاسی کشور وابسته است. آنچه پایداری درازمدت کشور ایران را در سایه صلح و آرامش تضمین می‌کند، فرهنگ غنی ایرانی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Pathology of the country's cultural influence; using meta-combination method

نویسندگان [English]

  • Kiyumars Moladoost 1
  • Dr.Ali Pezhhan 2
  • Dr.Amir Masoud Amir Mazaheri 3
1 M.A. in Cultural Affairs Management, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor of Demography, Faculty of Social Sciences and Media, Tehran Central Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Social Sciences, Tehran Central Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

The notion of defense and security depends on many areas including political affairs, International Relations, economic issues, social and cultural norms, etc. The threats of cultural issues, can make the national security vulnerable. The purpose of this study is The purpose of this study is the pathology of Cultural infiltration. Our research applies a qualitative method and it follows a fundamental goal, furthermore, it has an analytical and descriptive content. Its process is ultra combination. Our approach is futuristic. We have analyzed 17 qualitative articles about "cultural infiltration" and their main ideas have been categorized in 3areas as: "the format of cultural infiltration", "the method of cultural infiltration" and "the ways of cultural infiltration" and as a result, the strategies to resist the cultural infiltration have been offered. The future of the country in the shadow of Iran's rich culture can compensate for the current problems and deficiencies, but this depends on the planning and tact of the country's cultural and political officials. What guarantees the long-term stability of Iran in the shadow of peace and tranquility is the rich Iranian culture.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cultural infiltration
  • Cultural security
  • Soft Power
  • Cultural

مراجع

  • آبخضر، اصغر. متفکر، حسین. (1393). بررسی تأثیر مراسم و مناسبت‌های ملی در تقویت همبستگی و وحدت ملی با تأکید بر تربیت اجتماعی جوانان، پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، سال چهارم، شماره 9، صص 142-113.
  • آقاخانی بیژنی، محمود. محمدی فشارکی، محسن. (1399). تحلیل کارکردهای اجتماعی آیین‌ها و جشن‌ها در شاهنامه، بر اساس نظریۀ امیل دورکیم، جستارهای نوین ادبی، دوره 53، شماره 210، صص 46-25.
  • آل بویه، محبوبه. (1381). چهارشنبه و آتش، فردوسی، شماره 3.
  • احمدی، حمید. (1398). روابط فرهنگی ایران و تاجیکستان: زنده کردن خط نیاکان و چالش سیاست، فصلنامه سیاست، دوره 49، شماره 2، صص 270-245.
  • اخترشهر، علی. (1385). مؤلفه‌های جامعه‌پذیری سیاسی در حکمت دینی، تهران، نشر سازمان انتشارات تبلیغات اسلامی.
  • ارجینی، حسین. حسینی‌نژاد، بی‌بی‌راضیه. (1399). نفوذ فرهنگی: سازوکارهای اعمال نفوذ فرهنگی نظام سلطه با تأکید بر اندیشه‌های مقام معظم رهبری، نشریه معرفت، سال 29، شماره 270، صص 44-33.
  • اسفندیار، شهرام. بلباسی، میثم. (1398). راهبرد نفوذ دشمن و فرهنگ دفاعی جمهوری اسلامی ایران، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال دهم، شماره 4، صص 124-105.
  • افراشته، مهری. فرمانفرمایی، تکتم. (1396). شناسایی عوامل نفوذ فرهنگی در تمایل افراد به نوع جدید زندگی زوجین (هم‌خانگی)، مدیریت فرهنگی، سال یازدهم، شماره 37، صص 108-99.
  • اکبری، عابد. دهقان، حسین. آذری، منیره. (1400). مفهوم‌شناسی نفوذ، تهران: موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
  • امامی، سیدمجید. (1400)، از دفاع غیرعامل تا امنیت فرهنگی؛ سیاست‌ها و تدابیر موجود و مطلوب جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر سند پایه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، مطالعات امنیت اقتصادی، دوره 2، شماره 1، صص 153-119.
  • الهویردی زاده، رضا. احمدی پور، زهرا. کریمی، مهدی. صفری، عبدالله (1395). تبیین رابطه بین توسعه‌یافتگی سرزمین با سازه‌های انسانی مستقر در فضای جغرافیایی با تأکید بر جغرافیای انتقادی و انسان‌گرا (مطالعه موردی: ایران)، نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان)، دوره 27، شماره 1 تا صص 186 –
  • بابالیان، رادبین. (1393). امنیت فرهنگی در جامعه اسلامی از منظر نهج‌البلاغه، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، دوره 20، شماره 101، صص 21-50.
  • بشیری امیرآبادی، حامد. (1400). بررسی تأثیر ایمان در مقابله با تهدیدات نوین (مطالعه موردی جریانات تکفیری)، همایش تخصصی رصد تهدیدات نوین نظامی در گام دوم انقلاب اسلامی، قم: مرکز آموزش علوین قم، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین علیه‌السلام.
  • بوزان، باری. (1397). مردم دولت‌ها و هراس، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
  • بیگدلی، ضیاء (1373). حقوق جنگ، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
  • پورسعید، فرزاد (1386). گوناگونی و انسجام ملی در جامعه ایرانی، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره اول، صص 33-60.
  • تراسبی، دیوید (1382). اقتصاد و فرهنگ، ترجمه کاظم فرهادی، تهران: نشر نی.
  • جعفری ولدانی اصغر، پیرهادی محسن. (۱۳۹۵). ابعاد نفوذ امریکا در ایران (۱۹۵۳-۱۹۷۹) و پیامدهای آن در شکل‌گیری روابط دو کشور پس از انقلاب اسلامی. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، دوره ۶، شماره ۲، صص ۲۵-۱.
  • جلالی فراهانی، غلام‌رضا (1390). نگاهی به تهدیدات نوین و نقش بسیج در حوزه پدافند غیرعامل، تهران: بوستان حمید.
  • جواهردهی، علی (1394). جریان‌شناسی نفوذ و مصادیق آن از منظر قرآن، کیهان، شماره 21274.
  • حبیبی، احمدرضا. استادمحمدی، جواد. برجیسیان، رسول (1401). فهم ساختاری نفوذ فرهنگیِ نظام سلطه در نظام‌های سلطه ستیز، فصلنامه مطالعات میان فرهنگی، دوره 17، شماره 51.
  • حسینی‌نژاد بی‌بی راضیه، ملکوتیان مصطفی (۱۳۹۹). چیستی و چرایی نفوذ فرهنگی نظام سلطه و راهکارهای مقابله با آن با تأکید بر اندیشه‌های مقام معظم رهبری. فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، دوره ۱۷، شماره ۶۰، صص ۹۲-۷۱.
  • حمزه‌پور، علی (1396). نفوذ فکری و فرهنگی و چالش‌های امنیتی پیش رو با تاکید بر مصرف رسانه‌ای نوین در کشور، آفاق امنیت، دوره 10، شماره 35، صص 156-121.
  • حیدری، دانیال. کمالی اطلس، مهدی (1398). تأثیر نفوذ فرهنگی غرب بر مؤلفه انسانی قدرت نظامی جمهوری اسلامی ایران، دانش امنیتی، سال پنجم، شماره 10، صص 143 -127.
  • خاتمی سبزواری، سیدجواد. بقیعی، زهره (1396). واکاوی مسئله نفوذ فرهنگی در کلام مقام معظم رهبری با تکیه بر آیات قرآن، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، سال هفتم، شماره 25، صص 572 -551.
  • خانجانی، قاسم (1398)، راه‌های مقابله با نفوذ فکری و فرهنگی در اندیشه رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، مطالعات قدرت نرم، سال نهم، شماره 20، صص 30-1.
  • خراسانی، رضا (1387). جایگاه و نقش قدرت فرهنگی در سیاست خارجی و تأثیر آن بر روند تحولات جهانی، علوم سیاسی، دوره 11، شماره 41، صص 72-47.
  • خلف زاده، رشید. خوزین، حسن. شریفی، منوچهر (1400). راه‌های مقابله با نفوذ فرهنگی دشمن از منظر مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی)، مطالعات دفاع مقدس، دوره 7، شماره 25، صص 181-159.
  • راوش، حمید (1395). قدرت بازدارندگی پدافند غیرعامل ایران در برابر تهدیدات دشمن، پنجمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ الگوی پیشرفت پایه. تهران: مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت
  • رمضان زاده، مجتبی. غیوری ثالث، مجید. احمدوند، علی‌محمد. آقایی، محسن. نظری فرخی، ابراهیم (1399). ارائه مدل مفهومی ارزیابی قدرت سایبری نیروهای مسلح با تأکید بر بعد بازدارندگی سایبری، نشریه مدیریت نظامی، دوره 20، شماره 78، صص 92-61.
  • رمضانی، مهدی. پرتوی، اصغر. عیوض‌زاده، حسن. جعفری، فرشید. (1398). سیاست‌گذاری فرهنگی جمهوری اسلامی ایران: پیشینه، الگوها و آسیب‌ها (با تأکید بر مفهوم مرجعیت)، نشریه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 8(3): 96-69.
  • روحی، مهدی. فیروزکوهی، مهدی. حسنی، حسین (1400). الگوی کاربست قدرت نرم در نفوذ فکری- فرهنگی غرب بر جریان روشنفکری دینی و نسبت آن با امنیت نرم ج.ا.ا، فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم، دوره 11، شماره 4، صص 132-103
  • روحی، مهدی. فیروزکوهی، مهدی. کریم زاده، علی. حمزه پور، علی. برزنونی، محمدعلی. صفری، ابراهیم (1401). چیستی نفوذ فکری ـ فرهنگی، فصلنامه آفاق امنیت، دوره 15، شماره 54، صص 245-275.
  • زرگر، علیرضا. اقبال، حدیث، شمولی، همت الله (1399). نفوذ فرهنگی در جمهوری اسلامی ایران، چالش‌ها و راهکارهای مقابله با آن از دیدگاه مقام معظم رهبری (1368 ـ 1397)، مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، سال ششم، شماره 4، صص 55-41.
  • سپهری، یدالله. پندار، محمدحسین. ایری، فریبا (1400). مناسبات فرهنگی عامل نفوذ آمریکا در ایران، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، دوره 10، شماره 37، صص 72 -53.
  • ستاریخواه، علی. خادم دقیق، امیرهوشنگ. نصیرزاده، عزیز. میرسمیعی، سیدمحمد (1395). ماهیت صحنه جنگ ترکیبی آینده‌ی احتمالی علیه جمهوری اسلامی ایران در افق 1404، آینده‌پژوهی دفاعی، دوره 1، شماره 1، صص 44-27.
  • سلامی، حسین (1386)، ماهیت استراتژی نظامی، جزوه درسی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • سلیمی، حسین (1385). فرهنگ گرایی، جهانی‌شدن و حقوق بشر، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه
  • سهرابی، بابک. اعظمی، امیر. یزدانی، حمیدرضا. (1390). آسیب‌شناسی پژوهش‌های انجام‌شده در زمینه مدیریت اسلامی با رویکرد فرا ترکیب، نشریه چشم‌انداز مدیریت دولتی، 2(6): 24 -9.
  • شمس، مجید. بختیاری وارسته، زهره (1394). گردشگری و آیین‌های باستانی در ایران، نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی، سال هفتم، شماره 26، صص 262-243.
  • طاهری هشی، علی. (1395). مختصات الگوی تهدیدات صحنه نبردهای آینده در سال ۱۴۰۴ با استفاده از روش نظریه داده بنیاد، فصلنامه آینده پژوهی دفاعی، دوره 1، شماره 1، صص 127-109.
  • طالعی حور، رهبر. بهرامی، رستم (1396). راهبرد نفوذ ایالات‌متحده آمریکا و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران (با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری)، نشریه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 14، شماره 48، صص 90 –
  • عالیخانی، غلامرضا. عالیخانی، زکیه (1399). رهیافتی بر تبیین نفوذ فرهنگی و عوامل آن با تأکید بر آیات قرآن و اندیشه‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی، قانون یار، سال چهارم، شماره 16، صص 406-387.
  • عطایی، فرهاد. واسعی زاده، نسیم سادات (1392). از روابط فرهنگی تا نظریه فرهنگی روابط بین‌الملل: مروری بر نقش فرهنگ در روابط بین‌الملل، نشریه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، دوره 5، شماره 15، صص 46 -19.
  • غرایاق زندی، داود، (1390). درآمدی بر سیاست‌گذاری امنیت ملی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول.
  • فرزندوحی، جمال. مهدی‌زاده، ماندانا. مبارکی، مریم (1396). نفوذ فرهنگی و جایگاه آن در قرآن و عهدین، احسن الحدیث، سال دوم، شماره 4، صص 115 -103.
  • فولادی، محمد. بناکار، رؤیا (1396). شیوه‌ها و شگردهای نفوذ اجتماعی، فرهنگی؛ با تأکید بر نظریه استفاده و خشنودی و نقش شبکه‌های اجتماعی در نفوذ، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال هشتم، شماره 2، صص 80-55.
  • قدمی، محسن. مصطفوی، حمید (1388). اهمیت فعالیت‌های فرهنگی در روابط بین‌الملل و ارائه مدل عملیاتی دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، نشریه مدیریت فرهنگی، دوره 3، شماره 5، صص 83-61.
  • قربی، سیدمحمدجواد (1396). نفوذ فرهنگی؛ تأملاتی در شیوه‌های نفوذ در نهادهای آموزشی ایران از منظر اسناد لانه جاسوسی امریکا، پانزده خرداد، شماره 54، صص 136-95.
  • قوام، عبدالعلی (1384). فرهنگ: بخش فراموش‌شده و یا عنصر ذاتی نظریه روابط بین‌الملل، سیاست خارجی، سال 19، شماره 74، صص 304-291.
  • کارگران، ابراهیم. هاشمیان، سیدمحمدحسین. (1401). راهبردهای مدیریت فرهنگی ـ اجتماعی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم در مواجهه با یهودیان مدینه، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال سیزدهم، شماره 50، صص 26-7.
  • کرفلد، مارتین فان (1386). تغییر ماهیت جنگ، تهران: انتشارات موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
  • کرمی، علی (1395). مفهوم‌شناسی نظری نفوذ، تهران: مرکز مطالعات راهبردی تربیت اسلامی.
  • کلانتری، فتح‌الله. خزلی، اکبر (1399). نقش مؤلفه‌های قدرت ملی در تحقق متعالی حکمرانی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، آفاق امنیت، دوره 13، شماره 47، صص 80- 53.
  • کیانی، امران. سمیعی اصفهانی، علیرضا (1396). بررسی نقش و کارکرد نمادهای مناسکی در همبستگی ملی در جمهوری اسلامی ایران، رهیافت انقلاب اسلامی، سال یازدهم، شماره 41، صص 70 -51.
  • کاوسی، اسماعیل. احمدزاده، فرزانه. ستوده یگانه، داوود (1391). طراحی الگوی توسعه روابط بین فرهنگی در عصر جهانی‌شدن، نشریه مدیریت فرهنگی، دوره 6، شماره 17، صص 16 -1.
  • ماکویی، سویل (1395). جلوه‌های کارکردی صلح در آیین نوروز؛ ثبات، عدالت، رهایی، فصلنامه فرهنگ مردم ایران، شماره 44، صص 91 -75.
  • محمدی، علی (1400). شناسایی تاکتیک‌های مقابله در برابر تهدیدات نظامی نوین مطالعه موردی (راهبرد کاهش آسیب‌پذیری)، دومین همایش سراسری پیشران‌ها و تهدیدهای فراروی انقلاب اسلامی در گام دوم، تهران: دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین علیه‌السلام
  • مقصودی، مجتبی. علی پور، جعفر. (1390). بررسی نمادها و آیین‌های مشروعیت بخش در برنامه‌های صداوسیما با تأکید بر مناسک مذهبی، فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، دوره 4، شماره 14، صص 116-77.
  • موسوی نیا، سیدمهدی. باصفا، حسن. (1396). ریشه‌شناسی جنگ‌های فرهنگی در خلیج فارس و جایگاه باستان شناسی در موازنه قدرت در منطقه، مطالعات خلیج فارس، سال دوم، شماره 8، صص 47-36.
  • ناظمی اردکانی، مهدی و مرکبی، سیدمحمدصادق. (1397). واکاوی الگوی مدیریت راهبردی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، دوره 2، شماره 6، صص 195-224.
  • نامیان، فاطمه. عشایری، طاها. صالحی، حوریه سادات. سیفی، محمدرضا. (1399). خون بس در فرهنگ سنتی ایران: تحلیل کارکردگرایانه از منظر دورکیم، فرهنگ مردم ایران، شماره 60، صص 130-107.
  • نوروزی، حسین (1392). ایران و ظرفیت‌های فرهنگی اکو، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
  • نولان، پاتریک. لنسکی، گرهارد. (1386). جوامع انسانی (مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی کلان). ترجمه ناصر فکوهی، چ 3، تهران: نشر نی.
  • نویدنیا، منیژه (1382). درآمدی بر امنیت اجتماعی. فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره اول، صص 55-76.
  • یوسف وند، یعقوب. کاظمی زند علی، اصغر. طاهری، ابوالقاسم. ابطحی، سیدمصطفی (1398). اثربخشی به سیاست‌گذاری دفاعی جمهوری اسلامی ایران؛ در پرتو کاربست منابع فرهنگی قدرت نرم، نشریه مدیریت نظامی، دوره 19، شماره 73، صص 55-28.

 

  • Bench, S. & T. Day. (2010). The User Experience of Critical Care Discharges: A Meta-Synthesis of Qualitative Research. International Journal of Nursing Studies. 47(4): 487-499.
  • Zimmer, L. (2006). Qualitative Meta-synthesis: a Question of Dialoguing with Texts. Journal of Advanced Nursing. 53(3). 311–318.
  • Richmond O.P. (2016). Peace in international relations yheory. In: Richmond O.P., Pogodda S., Ramović J. (Eds). The Palgrave Handbook of Disciplinary and Regional Approaches to Peace. Palgrave Macmillan, London. doi: 10.1007/978-1-137-40761-0_5
  • Nye, joseph (2002), Soft Power, New York: public affairs.
پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی
دوره 15، شماره 31
شهریور 1404
صفحه 35-1

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار