تحلیل گفتمان ابعاد فردی و اجتماعی پیاده‌روی اربعین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مطالعات انقلاب اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 استاد علوم سیاسی دانشگاه شاهد ، تهران، ایران

چکیده

در سال‌های اخیر برپایی مراسم پیاده‌روی اربعین در ابعاد گسترده و با حضور ده‌ها میلیون نفر از کشورها و ملیت‌های مختلف، نظر تحلیل‌گران و پژوهش‌گران را به خود جلب کرده و پژوهشگران از منظر مطالعات دینی، جامعه‌شناختی، مردم‌شناسی، سیاسی و راهبردی به مطالعه آن آورده‌اند. در این پژوهش از مدل گفتمانی «ارنست لاکلا» و «شانتال موفه» برای مطالعه پیاده‌روی اربعین استفاده‌شده است. سؤال اصلی مقاله این است که دال‌های گفتمانی پیاده‌روی اربعین در ابعاد فردی و جمعی کدام است؟ بر اساس نتیجه این پژوهش، در پیاده‌روی اربعین، زنده نگه‌داشتن یاد امام حسین (ع) و شهدای کربلا دال مرکزی است که توانسته با جذب دال‌های شناور و در ابعاد فردی و جمعی، به مفصل‌بندی سایر دال‌ها منجر شود. همچنین پیاده‌روی اربعین این ظرفیت را دارد که بر اساس هژمونی و رقابت گفتمانی، گفتمان‌های دیگر مثل سکولاریسم و تکفیر گرایی را به حاشیه براند. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با روش تحلیل گفتمان انجام گرفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Discourse Analysis Of personal And Social Dimensions Of Arbaeen Walk

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Amiriraz 1
  • Zahed Ghafari 2
1 PhD student in Islamic Revolution Studies, Faculty of Humanities, Shahid University, Tehran, Iran
2 Professor of Political Science, Shahed University, Tehran, Iran
چکیده [English]

In recent years, the large-scale Arbaeen Walking Ceremony with the presence of tens of millions of people from different countries and nationalities has attracted the attention of analysts and researchers, and researchers have studied it from the perspective of religious, sociological, anthropological, political and strategic studies. In this research, the discourse model of "Ernest Laclau " and "Chantal Mouffe" has been used to study Arbaeen Walking. The main question of the article is, what are the discourse markers of the Arbaeen walk in individual and collective dimensions? According to the results of this research, in the Arbaeen Walk, keeping alive the memory of Imam Hussain (a.s.) and the martyrs of Karbala is a central sign that can lead to the articulation of other signs by attracting floating signs and in individual and collective dimensions. Also, the Arbaeen Walk has the capacity to marginalize other discourses such as Secularism and Takfirism based on hegemony and discourse competition. The current research was conducted with a qualitative approach and discourse analysis method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • discourse analysis
  • Arbaeen
  • Arbaeen Walk
  • Laclau and Mouffe
ابن قولویه (1388). «کامل الزیارات». ترجمه: امیر وکیلیان، قم، دفتر انتشارات اسلامی (وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم).
باقری، شهلا (1396). «راه‌پیمایی اربعین حسینی و دلالت‌های گفتمانی آن در ظرفیت بخشی تمدنی». سومین همایش زیارت اربعین، دانشگاه امام صادق.
بای، عبدالرضا (1392). «جهانی شدن، قدرت، دانش و هژمونی». گلستان: نشر کیسان.
بد، مهدیه (1397). «فهم تجربۀ زیستۀ زائران در پیاده‌روی اربعینِ سال ۱۳۹۵». مجله باغ نظر، شماره 15، پیاپی 68، 39-48.
 بشیریه، حسین (1348). «تحلیل گفتمان دریچهای برای کشف ناگفتهها». تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع)، 1384، چاپ چهارم.
بیرو، آلن (1380). «فرهنگ علوم اجتماعی». ترجمه: باقر ساروخانی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات کیهان.
پورعزت، علی‌اصغر و بابایی، زهرا (1397). «اثر حرکت اربعین بر روند تکامل تمایلات زیبا شناسانه و تکامل‌گرایی در جوامع اسلامی». مجموعه مقالات جستاری در اربعین پژوهی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی.
تاج‌بخش، غلامرضا (1399). «پیاده‌روی اربعین و معنایابی کنش زیارت زائران جوان». فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، ص 145-168.
جمالی، مصطفی (1395). «نقش اربعین در مهندسی تمدن اسلامی».  مسجد و مهدویت، پاییز و زمستان 1395 - شماره 2، صص 27-46.
جوادی یگانه، محمد رضا و روزخوش، محمد (1396). «روایت پیادهروی اربعین (روایت مردم شناسانه و جامعهشناختی از پیاده‏روی اربعین)». تهران، پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات.
خشک‌جان، زهرا مسلمی مهنی، یوسف (1396). «نظام معنایی و کارکردهای سیاسی ـ اجتماعی عزاداری تشیع». دوفصلنامه علمی و پژوهشی جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دوره 5، شماره 1، (پیاپی 10)، ص 61-80.
دانشگر، بهزاد و جعفری، محمدعلی (1397). «پادشاهان پیاده، خرده روایت هایی از زیارت اربعین». ترجمه: سعید دژفر و هادی پورزعفرانی، تهران، نشر عهد ما.
دشتی، محمد (1388). «ترجمه نهج البلاغه». قم، موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمؤمنین، نشتا.
رضایی، محمدحسین (1396). «بررسی ابعاد جامعه‌شناختی مراسم اربعین حسینی و نقش آن در تحکیم پایه‌های عقیدتی تشییع». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی استان مرکزی.
رضوی زاده، ندا (1396). «ادراک تجربه زیسته زائران پیاده‌روی در عراق (مطالعه موردی: پیاده‌روی اربعین، آذر 1393، عراق)»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 6، شماره 4 (پیاپی 24)، ص 596-631.
شراهی، اسماعیل و ذولفقارزاده کرمانی، محمدمهدی (1398). «واکاوی ادراک زائران از رفتار خادمان در اربعین: روایتی مردم شناختی از پدیده عظیم پیاده‌روی اربعین». دوفصلنامه علمی پژوهشی دین و ارتباطات، سال 26 (55)، ص 115-148.
شیخ‌طوسی، ابوجعفرمحمدبن‌حسن (1411 ق). «مصباح المتهجد». بیروت موسسه الفقه الشیعه، 1411.
شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1414 ق). «مسار الشیعه». بیروت، دار المفید، چاپ دوم.
ـ، ـ (بی‌تا). «المزار». قم، مدرسه الهادی، چاپ اول.
طالبی، حامد (1400). «پیادهروی اربعین رسانه شیعه». تهران، انتشارات سروش.
عاملی، سیدرضا و همکاران (1396). «تحلیل پیمایشی اربعین: ظرفیتها، چالشها، نمادها و معانی». تهران: مرکز پژوهش‌های مجازی دانشگاه تهران.
عبدی کلانتری (1393). «داریوش آشوری سرگشته میان جهانهای شرقی و غربی»، بی‌بی‌سی فارسی (17/5/1393):  www.bbc.com/persian/arts/2013/11/131111_l44_ashouri_anniversary_kalantari
عضدانلو، حمید (1375). «درآمدی بر گفتمان یا گفتمانی درباره گفتمان». اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره های 103 -104.
غفاری هشجین، زاهد و  آقایی، محمد (1397). «اربعین به‌مثابه جنبش اجتماعی». دانش سیاسی، سال چهاردهم، شماره 1 (پیاپی 27)، صص 1-21.
غیاثی‌فتح‌آبادی، هادی (1400). «حرکت الهی؛ تحلیل تمدنی راهپیمایی و زیارت اربعین». تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
فروغی، یاسر؛ سراج زاده، سید حسین و نبوی، سید حسین (1399). «مطالعه کیفی انگیزه‌های زائران ایرانی شرکت‌کننده در آیین پیاده‌روی اربعین». دوفصلنامه علمی دین و ارتباطات، سال بیست و ششم، شماره دوم پیاپی 57، پاییز و زمستان، ص 419- 450.
کریستیا، فوتینا؛ دکیسر، الیزابت و  ناکس، دین (2016). «به‌سوی کربلا؛ بررسی شیعیان مذهبی ایران و عراق». ترجمه: سیدعلی موسوی، انتشارات نسل روشن، 1396.
کسرایی، محمدسالار و پوزش شیرازی، علی (1388). «نظریه لاکلا و موفه ابزار کارآمد برای فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی». فصلنامه سیاست، دوره 39 (شماره 33)، 339-360.
گیویان، عبداله و محسنی، امین (1396). «محبت و هویت در آیینه نمایش جهانی اربعین (مطالعه کارکردها و ساختار پیاده‌روی اربعین از منظر ارتباطات آیینی)». مجله دین و ارتباطات، دوره 24، شماره 2، (پیاپی 52)، ص 167-194.
لاکلا، ارنستو و موف، شانتال (1379). «واسازی، عمل گرایی، هژمونی». ترجمه: جواد صدوقی، مجموعه مقالات گفتمان و تحلیل گفتمانی، گردآوری: محمدرضا تاجیک تهران: فرهنگ گفتمانی.
ـ ـ؛ ـ، ـ؛  فرکلاف، نورمن؛ وندایک، تئون و دیگران (1397). «تحلیل گفتمان سیاسی، امر سیاسی بهمثابه یک برساخت گفتمانی». ترجمه: امیر رضایی و سمیه شوکتی مقرب، چاپ دوم، تهران انتشارات تیسا.
مطهری، مرتضی (1395). «مجموعه آثار شهید مطهری». ج ۱، تهران.
مغازه‌ای، مجید و صحرایی، حسن (1394). «کنار قدمهای جابر». گزیده خاطرات پیاده‌روی اربعین، نشر مجنون.
منوچهری، عباس (1390)، رهیافت و روش در علوم سیاسی، تهران: انتشارات سمت.
نادری، احمد (1394)، «اربعین حافظه جمعی شیعیان را بازتولید میکند»، خبرگزاری مهر، 12 آذر 1394، کد خبر 2990510.
همایون، محمدهادی بد، مهدیه (1395). «تبیین ابعاد سفر معنوی اربعین؛ ابر رویداد گردشگری مذهبی». مسجد و مهدویت، شماره 2 ، صص 47-64.
یعقوبی، علی؛ چاوشیان، حسن و فرهادی محلی، مجتبی (1397). «پدیدارشناسی تجربه پیادهروی اربعین». کنفرانس ملی توسعه اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز.
یورگنس، ماریان دبلیو و لوئیز، فیلیپس (1398). «نظریه و روش در تحلیل گفتمان». ترجمه: هادی جلیل تهران: نشر نی.
Laclau, E, & Mouffe, C. (2001). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. Lodon: Verso.
 ـ ـ  . (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. Landon: Verso.