کارکردشناسی فرهنگی- ارتباطی مساجد دانشگاهی؛ مورد مطالعه مساجد دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس و شریف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی دانشکده رفاه تهران.

2 کارشناسی ارشد تبلیغ و ارتباطات فرهنگی دانشگاه سوره.

چکیده

هدف اصلی این تحقیق شناسایی کارکردهای  فرهنگی- ارتباطی مساجد دانشگاهی می­باشد. مسجد از نهادها و کانون­های اصلی فرهنگی و اجتماعی جامعه است. دانشگاه نیز با توجه به نوع مخاطب خاص خود که قشرهای هیات علمی، دانشجو و کارکنان و نخبگان علمی و فرهنگی جامعه را شامل می­شود، از نهادهای تاثیرگذار بر جامعه و مردم بوده که می­تواند زمینه­ساز بسیاری از تحولات کشور باشد. بنابراین طرح­ریزی، تدوین و اجرای شایسته­ی برنامه­های فرهنگی در این نهاد مهم (مسجد دانشگاه) ضروری و سودمند به نظرمی­آید. برای انجام این پژوهش با روش تحقیق کیفی و تحلیل مضمون و انجام نمونه­گیری هدفمند، مصاحبه­­هایی با متولیان امر در سه مسجد دانشگاه تهران، تربیت­مدرس و شریف، با رویکرد کارکردهای ارتباطی و فرهنگی مسجد، صورت پذیرفته؛  و جزییات برنامه­های فرهنگی و ارتباطی مسجد دانشگاهی در جدول نکات کلیدی بارگذاری شده ­اند. با بررسی صد مورد نکات کلیدی و درنظر گرفتن همسان بودن برخی مفاهیم و مقوله­های اصلی، مضامین پایه استخراج شده­اند. با بررسی مشابهت این مضامین و اعمال هم­پوشانی بین آنها، هشت مورد مضامین سازمان­دهنده که در واقع همان کارکردهای فرهنگی- ارتباطی مسجد دانشگاهی بوده، احصا گردیده است.در پایان، کارکردهای ویژه فرهنگی- ارتباطی مسجد دانشگاهی با رویکردهای آموزشی، روشنگری، فرهنگ ­سازی، تبلیغی، خدمت­رسانی، اطلاع­رسانی،‌ ارتباط با مخاطب و ارشادی، بررسی و شناسایی شده­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Cultural-Communication Functionology of University Mosques; Case study of Tehran University, Tarbiat Modares and Sharif mosques

نویسندگان [English]

  • Dr.Meysam Farokhi 1
  • Fatemeh khalaje 2
1 Assistant professor, department of communication and cultural studies, Refah University, Tehran
2 MA in Advertisement and cultural communication, Soore University
چکیده [English]

The main purpose of this study is to identify the cultural-communication functions of university mosques. The mosque is one of the main cultural and social institutions and centers of society. Due to its special type of audience, which includes faculty, students, staff and scientific and cultural elites of the society, the university is one of the influential institutions on society and people that can be the basis for many developments in the country. Therefore, proper planning, compilation and implementation of cultural programs in this important institution (University Mosque) seems necessary and useful. To conduct this research with qualitative research method and content analysis and purposeful sampling, interviews were conducted with the trustees of the three mosques of the University of Tehran, Tarbiat Modares and Sharif, with the approach of communication and cultural functions of the mosque; And the details of the cultural and communication programs of the University Mosque are uploaded in the table of key points. By examining one hundred key points and considering the similarity of some of the main concepts and categories, the basic themes have been extracted. Examining the similarity of these themes and the overlap between them, eight cases of organizing themes, which were in fact the cultural-communication functions of the university mosque, have been identified.Finally, the special cultural-communication functions of the university mosque with educational, enlightenment, culture-building, propaganda, service, information, communication with the audience and guidance have been studied and identified.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cultural function
  • communication function
  • university mosque
  • culture
  • communication
آراسته خو، احمد، «نقد و نگرش بر فرهنگ اصطلاحات علمی- اجتماعی»، تهران: انتشارات چاپخش، 1381
آریان‌پور،منوچهر و دیگران(1377)، فرهنگ پیشرو آریان‌پور، تهران، جهان رایانه، ، ج5
آزاد ارمکی، تقی «نظریه های جامعه شناسی»، تهران: سروش،1381
ازکمپ،استوارت(1376)، روانشناسی اجتماعی کاربردی، فرهاد ماهر، انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ سوم
اسکیدمور، ویلیام، «تفکر نظری در جامعه شناسی»، جمعی از مترجمان، تهران: سفیر، 1372.
اشرف، احمد، «فونکسیونالیسم»، نامه علوم اجتماعی، دوره اول، شماره 4. 1353
امام خمینی(ره)(1389) صحیفه امام؛ مجموعه آثار امام خمینی،23 جلد، مرکز تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، چاپ پنجم
امیری،‌رومینا(1395)، جامعه­شناس و مدرس دانشگاه، ‌مصاحبه با خبرنگار ایمنا
بریل، گیبسون و مورگان، گارت «نظریه های کلان جامعه شناختی و تجزیه و تحلیل سازمان»، ترجمه محمد تقی نوروزی، تهران، سمت، 1383
ترنر،جاناتان، «ساخت نظریه‏ی جامعه‏شناسی»،ترجمه عبد العلی لهسایی‏ زاده، انتشارات نوید: تهران، 1373.
توسلی، غلام عباس. «نظریه‏های جامعه‏شناسی» ، انتشارات سمت، تهران: 1369.
جنسن، آریلد هولت  «جغرافیا: تاریخ و مفاهیم (مکاتب، فلسفه و روش‌شناسی)»، ترجمه جلال تبریزی، تهران: سیر و سیاحت، چاپ اول، 1376
حافظ­نیا،محمدرضا(1396)، مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، تهران، سمت، چاپ بیست وسوم
حجتی،محمدباقر(1385) اسلام و تعلیم و تربیت، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، چاپ 21 (به نقل از:ادموند کلیفورد باسورث(1370)، تاریخ سیستان، ترجمه حسن اندیشه، انتشارات امیر کبیر)
خانیکی،هادی(1392)، درجهان گفتگو : بررسی تحولات گفتمانی در پایان قرن بیستم، نشر کتاب هرمس، چاپ دوم
دلاور،علی(1398)، مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی، تهران، رشد، چاپ هجدهم
دورکیم، امیل، « قواعد روش در جامعه شناسی»، ترجمة علی‌محمد کاردان، تهران: دانشگاه تهران، 1343
دورکیم، امیل، «دربارة تقسیم کار اجتماعی»، ترجمة باقر پرهام: تهران: مرکز، 1381.
روشندل اربطانی،طاهر(1397)، سیاستگذاری رسانه­ای، دانشگاه تهران، چاپ چهارم
روشه، گی، «سازمان اجتماعی»، ترجمه هما زنجانی‌زاده، تهران: سمت، 1375
ریتزر، جورج، «نظریه جامعه شناسی در دوران معاصر»، ترجمه محسن ثلاثی، چ پنجم، تهران، علمی، 1380
ریتزر،جورج، «بنیان‏های جامعه‏شناسی،خاستگاه‏های ایده‏های اساسی در جامعه‏شناسی»، ترجمه تقی آزاد ارمکی، تهران: نشر سیمرغ، 1374
سیدعباس­زاده،میرمحمد؛ تجاسب،کامیاب؛ قاسم­زاده،ابوالفضل(1395)، روش­های علمی و عملی تحقیق در علوم انسانی، تهران: نشر میزان، چاپ ششم
شایان مهر، علیرضا، «دایره المعارف تطبیقی علوم اجتماعی»، انتشارات کیهان، چاپ اول، 1379
صاحبی، محمدجواد(1384)، مناسبات دین و فرهنگ‌ در جامعه ایران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول
 طیبی، حشمت الله، «فونکسیونالیسم در شناخت طبقات اجتماعی ایران قدیم»، هشتمین کنگره تحقیقاتی ایرانی، به کوشش محمد روشن، فرهنگستان ادب و هنر ایران، 1358
غنیمه،عبدالرحیم(1372)، دانشگاه هاى بزرگ اسلامى، ترجمه نورالله کسایى،دانشگاه تهران
کوزر، لوئیس، «زندگی و اندیشه بزرگان جامعه شناسی»، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، علمی و فرهنگی، 1380
کیوی،ریمون و کامپنهود،لوک وان(1395)، روش تحقیق در علوم انسانی، دکتر عبدالحسین نیک گهر، تهران، چاپ فرهنگ معاصر، چاپ هفدهم
گولد، جولیوس، ولیام ل. کولب «فرهنگ علوم اجتماعی»، ترجمه مصطفی ازکیا و دیگران، تهران: انتشارات مازیار، 1376
گولدنر، آلوین «بحران جامعه شناسی غرب»، ترجمه فریده ممتاز، تهران: شرکت سهامی انتشار.1373
لیتل، دانیل «تبیین در علوم اجتماعی»، ترجمه عبد الکریم سروش، تهران: انتشارات صراط1373.
مالینوفسکی، برونیسلاو ، «نظریه علمی درباره فرهنگ»، ترجمه عبدالحمید زرین قلم، تهران، گام نو. 1379
محسنیان­راد،مهدی(1396)، ارتباط شناسی، چاپ هفدهم، تهران، انتشارات سروش
مک کوایل،دنیس(1385)، درآمدی بر نظریه ارتباط جمعی، پرویز اجلالی، دفتر مطالعات و توسعه رسانه­ها، چاپ دوم
مک کوایل،دنیس(1398)، مخاطب شناسی، نسخه دیجیتالی، دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه­ها، نسخه دیجیتال
مندراس، هانری «مبانی جامعه شناسی»، ترجمه باقر پرهام، تهران: امیرکبیر، 1352
منصوریان،عفت(1386)، فروغ مسجد(عوامل و موانع جذب مردم به ویژه جوانان و نوجوانان به مسجد)
مهدی­زاده،سیدمحمد(1397). نظریه­های رسانه(اندیشه­های رایج و دیدگاه­های انتقادی)؛چاپ هفتم، تهران، انتشارات همشهری
 
Braun, V. & Clarke, V. (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp. 77-101.
Baker, Keith (2005) "Hybrids, Paradigms and Boundary Spaning: A Conceptual Framework". Birmingham University. Institute of local Government Studies.
Gould Julius & William L. Kolb (1985) A Dictionary of the Social Sciences, London: Tavistock Publications.
Parsons, talcott (1973) "structural functionalism" New York: free press