تبیین روش‌های تربیت دینی بر پایه اصلِ نیازمحورِ تدریج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد مربی دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)

2 عضو هیأت علمی دانشکده علوم انسانی دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)

3 دانش‌آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث و پژوهشگر دانشگاه جامع امام حسین(ع)

4 دانش‌آموخته دکتری پردیس فارابی دانشگاه تهران و مدرس دروس معارف

چکیده

پژوهش در زمینه اصول تربیت و روش­های آن، از دیرباز مورد توجه اندیشمندان اسلامی بوده است. این توجه ناشی از اهمیت والای مسائل تربیتی در معارف دینی است. از آنجا که خلأ وجود پژوهش­هایی کاربردی، دقیق و موشکافانه درباره «اصل تربیت» و «روش‌های آن»، به ویژه از منظر معارف دینی، به شدت احساس می­شود، پژوهش حاضر بر آن است تا با روش تحقیق کیفی و داده‌بنیاد به تبیین روش‌های تربیت دینی، بر پایه یکی از اصول مهم و کاربردی تربیت دینی، یعنی «اصل تدریج» بپردازد. اشباع نظری بسندگیِ انتخاب مفاهیم، و کشف و بازرسی پایایی و اعتبار ابزار را برعهده دارد. جست‌وجوی متون دینی و به‌کارگیری مفاهیم و سپس مقوله‌ها تا جایی ادامه یافت که احساس اشباع نظری لازم به دست آمد. در این زمینه، اطلاعات لازم از متون دینی جمع‌آوری شده است. در پژوهش حاضر، اصل تربیتیِ تدریج و رهاوردهای آن در عرصه روش‌های تربیتی، اعم از آنچه که از سوی خود متربی لازم است تحقق یابد، و آنچه که مربی به عنوان یک راهنما باید مد نظر قرار دهد، مورد بررسی قرار می‌گیرد. بر اساس پژوهش حاضر، اصل تدریج یکی از اصول مهم تربیتی در کنار اصول دیگر مثل خدامحوری، مسئولیت‌پذیری، آخرت‌گرایی، توجه به مناسبات اجتماعی، اخلاق‌مداری، نظارت‌مداری و تکریم شخصیت متربی است. روش‌های تربیت دینیِ مبتنی بر اصل تدریج عبارت‌اند از: اعتدال و میانه‌روی، اولویت‌بندی و موقعیت‌شناسی، تکرار و تمرین، رفق و مدارا، آسان‌گیری

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explain the Methods of Religious Education Based on the Demand Driven Principle of Gradual Education

نویسندگان [English]

  • Yasin Kamali Vahdat 1
  • Dr.Seyed Mohammad Reza Rashidi Al Hashem 2
  • DR.Mohammad GhasemiShoob 3
  • DR.Safar Nasirian 4
1 Instructor of Imam Hussein University of Military Education and Training
2 Faculty member of the institute of Humanities, Imam Hussein University of Military Sciences and Training
3 PhD graduate in Quranic and Hadith Sciences, and researcher at Imam Hossein University
4 PhD graduate of Farabi compound, University of Tehran and lecturer of education courses
چکیده [English]

Research on the principles of education and its methods has long been considered by Islamic thinkers. This attention is due to the high importance of educational issues in religious education. Since the lack of practical, accurate and meticulous research on the "principle of education" and its "methods" is strongly felt, especially from the perspective of religious education, the present study intends to use qualitative and data-based research methods. Explain the methods of religious education based on one of the important and practical principles of religious education, namely the "principle of Gradual Education". Theoretical saturation is sufficient for the selection of concepts, and the discovery and inspection of the reliability and validity of the tool. The search for religious texts and the application of concepts and then categories continued until the necessary sense of theoretical saturation was obtained. In this regard, the necessary information has been collected from religious texts. In the present study, the principle of gradual education and its achievements in the field of educational methods, including what is needed to be realized by the educator himself, and what the educator should consider as a guide, are examined. According to the present study, the principle of graduation is one of the important principles of education along with other principles such as God-centeredness, responsibility, heresy, attention to social relations, ethics, supervision and respect for the personality of the educator. Methods of religious education based on the principle of Gradual Education are: moderation, prioritization and situationalism, repetition and practice, Charity and tolerance, leniency.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religious Education
  • Principle
  • Method
  • Gradual
  1. قرآن کریم.
  2. ابن شعبه حرانى، حسن بن على (1404ق)، تحف العقول، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
  3. ابن‌شهر آشوب مازندرانى، محمد بن‌ على (1379ق)، مناقب آل أبیطالب علیهم السلام، قم: نشر علامه.
  4. اعرافی، علیرضا و جواد ابراهیمی (1396)، «روش‌های زمینه‎ساز تربیت اجتماعی فرزندان؛ حکم فقهی»، دوفصلنامه علمی مطالعات فقه تربیتی، دوره 4، ش 8، پاییز و زمستان، صص 115ـ140.
  5. باقرى، خسرو (1368)، نگاهى دوباره به تربیت اسلامى، تهران: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشى وزارت آموزش و پرورش.
  6. بهشتی، سعید و روشنک نیکویی (1389)، «کاو‌ش‌هایی در باب فلسفه تربیت دینی از دیدگاه اسلام»، روان‌شناسی تربیتی، س 6، ش 18، پاییز.
  7. پیروز، علی؛ ابوطالب خدمتی؛ عباس شفیعی و سیدمحمود بهشتی‌نژاد (1388)، مدیریت در اسلام، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  8. تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد (1410ق)، غرر الحکم و درر الکلم، قم: دارالکتب الإسلامیه.
  9. رشیدی آل‌هاشم، سیدمحمدرضا (1396)، «بررسی رابطه بین شیوه‌های تربیتی و خشونت خانگی»، دانش انتظامی اردبیل، ش 13.
  10. رمضانی، فاطمه و مسعود حیدری (1391)، «روش‌های تربیت اجتماعی کودک بر اساس قرآن و نهج البلاغه»، فصلنامه پژوهش در برنامه‌ریزی درسی (دانش و پژوهش در برنامه‌ریزی درسی)، دوره 9، ش 33، صص 1ـ 19.
  11. سجادی، سیدمهدی (1379)، «رویکردها و روش‌های تربیت اخلاقی ارزش»، پژوهش‌های فلسفی و کلامی، ش 30.
  12. شاتو، ژان (1369)، مربیان بزرگ، ترجمه غلامحسین شکوهى، تهران: دانشگاه تهران.
  13. شریعت‌مدارى، علی (1367)، اصول و فلسفه تعلیم و تربیت، تهران: امیر کبیر.
  14. شریف رضی، محمد بن حسین (1414ق)، نهج‌البلاغه (نسخه صبحی صالح)، قم: هجرت.
  15. صدوق، محمد بن على بن بابویه (1362)، الخصال، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
  16. صدوق، محمد بن على بن بابویه (1413ق)، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
  17. فرمهینی فراهانی، محسن؛ محمدحسن میرزا محمدی و علی امیرسالاری، «بررسی تربیت اخلاقی از منظر امام صادق(ع)»، مبانی، اصول و روش­های تربیتی، دانشگاه شاهد، ش 39، دوره 16، صص 65ـ79.
  18. کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دارالکتب الإسلامیه.
  19. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى (1403ق)، بحار الأنوار لدرر الأخبار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  20. مدلین، ویلیام (1353)، تاریخ آراء تربیتی غرب، ترجمه فریدون بازرگان دیلمقانی، تهران: دانشگاه تهران.
  21. مطهرى، مرتضى (1371)، مجموعه آثار، قم: صدرا.
  22. مطهری، مرتضی (1373)، تعلیم و تربیت در اسلام، قم: صدرا.
  23. هوشیار، محمدباقر (1327)، اصول آموزش و پرورش، تهران: دانشگاه تهران.