تربیت در ادبیات تعلیمی با تأکید بر قابوسنامه و با نگاه به افق آینده فرهنگ ایرانی- اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم انتظامی امین

چکیده

تحقیق حاضر از زمره تحقیقات کیفی است که روش گردآوری یافته‌ها در آن، از نوع اسنادی و مراجعه به منابع، و شیوه تجزیه و تحلیل یافته‌ها نیز از نوع محتوای کیفی است. این پژوهش، شامل بررسی محتوای یازده متن کوتاه و بلندِ بازمانده از ادبیات تعلیمی ایران باستان و چند نمونه ادبیات تعلیمی بعد از اسلام، به ویژه متن قابوسنامه است که اثر آخِر با دقت و تعمیق بیشتر مورد واکاوی قرار گرفته است. باب‌های چهل و چهار گانه این کتاب در هشت بعد: دینداری و اخلاق معنوی، دانش‌اندوزی، هنرپروری، بهره‌بری از دنیا، پاکیزگی و استراحت، دشمنی کردن، سلوک درباری و ادب اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. آن‌گاه برای هر یک از این ابعاد، مؤلفه‌ها و مصادیقی از متن کتاب استخراج و در جداول نه‌گانه سازماندهی و ارائه شد. در نتیجه، 8 بعد، 43 مؤلفه، 328 شاخه و 333 مصداق به دست آمد. تحلیل یافته‌ها براساس ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های به دست‌آمده، به ترسیم مدل مفهومی پژوهش منجر شد. با نگاهی به یافته‌های پژوهش که منطبق با فطرت و طبیعت انسانی،
فرا زمانی و فرا مکانی است، چنانچه به افق آینده فرهنگ ایرانی ـ اسلامی در بیانیه گام دوم نگاهی پدیدارشناسانه داشته باشیم، درمی‌یابیم که بخش اعظمی از ادبیات تعلیمیِ قابوسنامه برای نسل حاضر و نسل‌های آینده قابل بهره‌برداری است و سرپلی مناسب برای انتقال فرهنگ ملی و دینیِ گذشته به تمدن نوین اسلامیِ مورد انتظار به شمار می‌آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Training in Didactic Literature with Emphasis on Qaboos Nameh and Looking at the Future on the Horizon of Iranian-Islamic Culture

نویسنده [English]

  • Dr.Hassan Reza Rafiei
Associate Professor and Faculty Member, Amin University of Law Enforcement Sciences
چکیده [English]

The present study is one of the qualitative researches which the method of collecting its findings is the documentary type and referring to the sources, and the method of analyzing the findings is also of the qualitative content type. This research includes the study of the content of eleven short and long surviving texts from the Didactic Literature of ancient Iran and some examples of Didactic Literature after Islam, especially the text of Qaboos Nameh, the last work of which has been studied with more accuracy and depth. The forty-four chapters of this book were examined in eight dimensions: religiosity and spiritual ethics, education, art education, exploitation of the world, cleanliness and rest, enmity, conduct of court and social decorum. Then, for each of these dimensions, components and examples were extracted from the text of the book and organized and presented in nine tables. As a result, 8 dimensions, 43 components, 328 branches and 333 instances were obtained. Analysis of the findings based on the obtained dimensions, components and indicators led to the conceptual model of the research. Looking at the research findings that are consistent with human nature, It is trans-temporal and trans-spatial. If we take a phenomenological look at the future on the horizon of Iranian-Islamic culture in the second step statement, we will find that a large part of Qaboos Nameh Didactic Literature can be used for present and future generations. The past is the expected new Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Training
  • Didactics
  • Didactic Literature
  • Culture
  • Qaboos Nameh
  1. ابن عربی، محیی‌الدین محمدبن علی (1393). فتوحات مکیه. ترجمۀ محمد خواجوی. چ 2. 17 ج. ج 17. تهران: مولی.
  2. اخوان، محمدجواد و همکاران (1398). انقلاب در گام دوم. شرح و تبیین بیانیه رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت چهل سالگی انقلاب کبیر اسلامی. تهران: دیدمان و اندیشکده برهان.
  3. تفضلی، احمد (1380). مینوی خرد (ترجمه)؛ به کوشش ژالۀ آموزگار. ویرایش سوم. تهران: توس.
  4. جاماسب آسانا (1370). متون پهلوی (ترجمه و آوانوشت). ترجمۀ سعید عریان. تهران: کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.
  5. دلشاد تهرانی، مصطفی (1387). سیری در تربیت اسلامی. تهران: دریا.
  6. دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه، چاپ اول از سری جدید. ج 4. تهران: دانشگاه تهران.
  7. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (1376). کرانۀ سعادت، ‌بحثی مبسوط در ارکان اخلاق اسلامی. ترجمه و تحقیق سیدمهدی شمس‌الدین. قم: نبوی.
  8. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد (1412ق). معجم مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالعلم.
  9. رضازادۀ شفق، صادق (1321). تاریخ ادبیات ایران. تهران: چاپخانۀ دانش.
  10. سیدنژاد، سیدرضی (1396). مبانی تربیتی ائمه اطهار علیهما السلام. قم: زمزم هدایت.
  11. سعدی، مصلح‌بن عبدالله (1392). گلستان و بوستان سعدی، به کوشش سید نورالله ایزدپرست. چ 7. تهران: دانش.
  12. صفا، ذبیح‌الله (1371). تاریخ ادبیات در ایران، ج اول. چ 12؛ جلد دوم. چاپ 11. تهران: فردوس.
  13. عاملی، حرّ (1372). آداب معاشرت از دیدگاه معصومین علیهما السلام (آداب العشره). ترجمۀ محمدعلی فارابی و یعسوب عباسی علی‌اکبر. چ 2. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلام آستان قدس رضوی.

 

  1. عنصرالمعالی، کیکاوس‌بن اسکندر. (1347)، قابوس‌نامه، به کوشش سعید نفیسی، تهران فروغی.
  2. فلوطین (1389). مجموعه آثار فلوطین. ترجمۀ محمدحسن لطفی. چ 2. 2 ج. ج 1. تهران: خوارزمی.
  3. گوتک، جرالد. الی (1398). مکاتب فلسفی و آرای تربیتی. ترجمۀ محمدجواد پاک‌سرشت. تهران: سمت.
  4. لیوتار، ژان فرانسوا (1380). وضعیت پست مدرن: گزارشی دربارۀ دانش. ترجمۀ حسینعلی نوذری. تهران: گام نو.
  5. مصباح یزدی، محمدتقی (1391). فلسفۀ تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: مدرسه.
  6. مطهری، مرتضی (1358). آشنایی با علوم اسلامی. 4 ج. ج 2 (کلام و عرفان) و 3 (اصول فقه و فقه). تهران: صدرا.
  7. - معین، محمد (1364). فرهنگ فارسی، چ 7. 6 ج. ج 1. تهران: امیرکبیر.
  8. - مقصود، جواد (1376). شرح احوال و آثار دوبیتی‌های باباطاهر عریان. چ 3. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  9. میرزای ناظر، ابراهیم (1373). ترجمۀ اندرز اوشنر دانا (متن پهلوی، آوانویسی و واژه‌نامه). تهران: هیرمند.
  10. میلر، جان. پی. (1380). آموزش و پرورش و روح. ترجمۀ نادرقلی قورچیان. تهران: نشر فراشناختی اندیشه.
  11. Best, R. (2008). In Defence of the concept of spiritual Education: a Reply to Roger Marpel, International Journal of children’s spirituality 13(4), 321-329.
  12. Bigger, s. (2008). secular spiritual Education, e-Journal of the British Education studies Association, 1(1), 60-70.
  13. Edwards, Moronon. (1997). Beauty and Aesthetic, the Journal Philosophy. Vol. 59, No 21, 617-628.
  14. Hand, Michael. (2003).The Meaning of Spiritual Education, Oxford Review of Education: Vol. 29, No 30.
  15. Lioyd, p. (2012). Plotinus on Happiness, Journal of Acient philosophy. Vol vi2012 Issue 1.