طراحی الگوی نظام فرهنگی مطلوب از منظر امام خمینی(ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری علوم سیاسی (گرایش مسائل ایران) و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع)

2 پژوهشگر و مدرس دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع)

چکیده

نظام فرهنگی به‌عنوان مجموعه‌ای منسجم از باورها، ارزش‌ها و هنجارهایی که برای تأمین هدفی خاص سامان داده می‌شوند و دارای آثار و کارکرد اجتماعی هستند، یکی از اجزای مهم نظامات اجتماعی جامعه محسوب می‌شود و از اهمیت و جایگاهی بالا در تحقق اهداف و آرمان‌های پیش روی یک جامعه برخوردار است. با توجه به تفوق فرهنگ بر سایر نظامات اجتماعی در اندیشه غالب اندیشمندان مسلمان، اهمیت شناخت و تحقق یک نظام فرهنگی مطلوب، متناسب با آرمان‌ها و اهداف مد نظر در نظام اسلامی بیشتر آشکار می‌شود. در این پژوهش ملزومات، موانع، راهکارها و ثمره‌های تحقق یک نظام فرهنگی مطلوب از منظر بنیان‌گذار نظام اسلامی، حضرت امام خمینی(‌‌‌ره)، بررسی شده است. بدین منظور شش پیام مهم از میان پیام‌ها، نامه‌ها و سخنرانی‌های امام راحل در سال‌های 1366 و 1367 انتخاب و با استفاده از روش داده‌بنیاد[1] تحلیل شده‌اند. پس از رسیدن به اشباع نظری، مدل نهایی با بهره‌گیری از الگوی پارادایمی استراوس و کوربین طراحی شده است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، شرایط علّی (شامل محوریت اسلام حقیقی (سیاسی) و مقابله با اسلام انحرافی (مقدس‌مآب)، مبنا قرار دادن کتاب (قرآن) و سنت (سیره اهل بیت(ع))
و توجه به طراحی الگوی بومی در فرهنگ)، شرایط زمینه‌ای (برخورداری از فرهنگ غنی و اصیل شیعی، نظام حکومتی ولایی و رابطه حُبّی دولت و ملت، برخورداری از تمدن کهن ایرانی، بهره‌مندی از نیروی متراکم و فعال مردمی)، شرایط واسطه‌ای (القائات و اقدامات خصمانه دشمنان، ناکارآمدی سیاست‌های فرهنگی در داخل، روی کار آمدن مسئولان وابسته و غرب‌زده، خودکم‌بینی و مرعوب شدن از هیمنه ساختگی تمدن غرب) و راهبردهای مناسب برای تحقق نظام فرهنگی مطلوب (تشکیل حکومت حق، ایجاد خودباوری و اعتماد به نفس در جامعه، ایجاد وحدت، یکپارچگی و عزم اجتماعی، به‌کارگیری نیروی انسانی شایسته) از منظر امام خمینی(‌ه) مشخص شده و پیامدهای تحقق این نظام (الگوسازی برای سایر ملت‌های جهان، زندگی شایسته و آرامش دنیوی، اجرای احکام الهی، حرکت عمومی جامعه به سوی سعادت اخروی، زمینه‌سازی برای تشکیل ‌حکومت مهدوی، تحقق اهداف و آرمان‌های عالی شارع مقدس اسلام) نیز تبیین شده است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing the Model of an Optimal Cultural System from the Perspective of Imam Khomeini

نویسندگان [English]

  • Dr.Mojtaba Babakhani 1
  • Abdolhamid Bayat 2
1 PhD in Political Science (Area of interest: issues of Iran) ,Researcher at Development Centerthe of Imam Sadegh University,
2 Lecturer and researcher of Imam Hossein University of Officers and Guards Training
چکیده [English]

The cultural system as a coherent set of beliefs, values and norms that are organized to achieve a specific purpose and have social effects and functions, is one of the important components of social systems of society and has a high importance and position in achieving goals and aspirations. The community enjoys. Considering the superiority of culture over other social systems in the dominant thought of Muslim thinkers, the importance of recognizing and realizing a desirable cultural system in accordance with the ideals and goals of the Islamic system becomes more apparent. In this research, the necessities, obstacles, solutions and fruits of the realization of a desirable cultural system from the perspective of the founder of the Islamic system, Imam Khomeini, have been studied. For this purpose, six important messages from the messages, letters and speeches of Imam in 1987 and 1988 have been selected and analyzed using the grounded theory approach. After reaching theoretical saturation, the final model is designed using the paradigm model of Strauss and Corbin. Based on the findings of this study, causal conditions (including the centrality of true (political) Islam and confrontation with deviant Islam Pretender to piety, the basis of the book (Quran) and Tradition (manner of the Ahl al-Bayt (The family of the Prophet and the Imams)) and attention to the design of a native model in culture, Underlying conditions (having a rich and original Shia culture, provincial governing system and loving relationship between government and nation, having an ancient Iranian civilization, benefiting from dense and active popular force), mediating conditions (inductions and hostile actions of enemies, inefficiency of cultural policies) upcountry, the emergence of dependent and pro-Western officials, self-doubt and intimidation of the artificial Glory of Western civilization). And appropriate strategies for the realization of the desired cultural system (formation of the rule of law, creation of self-confidence in society, creation of unity, integration and social determination, employment of competent manpower) from Imam Khomeini perspective and the consequences of this system (Modeling for other nations of the world, decent life and worldly peace, implementation of divine commandments, general movement of society towards the hereafter, laying the groundwork for the formation of the Mahdavi government (the government which will be ruled by imam Mahdi), realization of the holy goals and aspirations of Islam) are also explained.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Culture
  • Cultural System
  • Imam Khomeini
  • Islamic Republic of Iran
  • Grounded Theory Approach
  1. امام خمینی، روح‌الله (1399). صحیفه امام(ره). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
  2. موسوی خمینی، روح­الله (1394). ولایت فقیه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره).
  3. استاک، روح الله؛ نوابخش، مهرداد و قاسمی، یارمحمد (1396). چگونگی مفصل‌بندی دلالت‌های فرهنگی- سیاسی در گفتمان امام خمینی(ره). فصلنامه مجلس و راهبرد، سال بیست و پنجم، شماره 6، صص 131-155.
  4. آشوری، داریوش (1399). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ. تهران: نشر آگه.
  5. استراوس، آنسلم و کوربین، جولیت (1390). اصول روش تحقیق کیفی. ترجمه بیوک محمدی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  6. افتخاری، اصغر و باباخانی، مجتبی (1395). سیاست و فرهنگ؛ شاخص‌های سیاستگذاری فرهنگی از دیدگاه امام خمینی(ره). فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره نهم، شماره 3، صص 57-90.
  7. اورعی، غلامرضا (1382). بررسی ساختار نظام اجتماعی در اسلام. تهران: صدا و سیما.
  8. بی‌نا، (1393). سند مهندسی فرهنگی کشور. تهران: دبیرخانه شورایعالی انقلاب فرهنگی.
  9. پارسانیا، حمید (1391). جهان‌های اجتماعی. قم: کتاب فردا.
  10. جعفری، محمدتقی (1388). فرهنگ پیرو- فرهنگ پیشرو. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  11. جمشیدی، محمدحسین؛ اسلامی، محسن (1396). فرهنگ و تفکر بسیجی در اندیشه امام خمینی(ره). دوفصلنامه مطالعات قدرت نرم، سال هفتم، شماره 16، صص 42-64.
  12. جمشیدی، محمدحسین و قربی، سیدمحمدجواد (1394). تهدیدهای فرهنگی در سطح مردم و حکومت از منظر امام خمینی(ره). فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره پنجم، صص 57-76.
  13. جوادی، علی؛ ملک‌محمدی، حمیدرضا و کلانتری، عبدالحسین (1396). شناخت هندسه فرهنگ به عنوان ضرورتی در سیاستگذاری فرهنگی مبتنی بر راهبرد داده بنیاد. فصلنامه علمی پژوهشی سیاستگذاری عمومی، دوره 3، شماره1، صص 175-153
  14. چلبی، مسعود (1395). جامعه‌شناسی نظم، تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی. تهران: نشر نی.
  15. خامنه‌ای، سیدعلی (1391). فرهنگ در منظر مقام معظم رهبری. تهران: نشر شهر.
  16. خامنه‌ای، سیدعلی (1381). بیانات در جمع اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی.
  17. خنیفر، حسین و ناهید مسلمی (1396). اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی، تهران: نگاه دانش.
  18. دانایی فرد، حسن؛ امامی، سیدمجتبی (1386). استراتژی پژوهش کیفی: تاملی بر نظریه پردازی داده بنیاد. فصلنامه اندیشه مدیریت، سال اول، شماره دوم، صص 69-97.
  19. دانایی‌فرد، حسن؛ الوانی، سید مهدی و آذر، عادل (1398). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع. تهران: انتشارات صفار.
  20. دیلمی معزی، امین (1386). هویت‌سازی ملی در دوران پهلوی اول. زمانه، شماره 56، 1386.
  21. ریتزر، جورج (1388). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
  22. زرگر، علیرضا و نفر، زهرا (1394). الگوی مطلوب فرهنگ سیاسی دانشجویی از دیدگاه امام خمینی(ره). فرهنگ در دانشگاه اسلامی، دوره 14، سال پنجم، شماره اول، صص
    127-151.
  23. زیرکی حیدری، علی و الماسی، مصطفی (1395). ریشه‌یابی فرهنگ شهادت‌طلبی رزمندگان اسلام در منظومه افکار امام خمینی(ره). فصلنامه علمی- پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال 13، شماره 47، صص 147-164.
  24. سلحشوری، احمد (1393). فرهنگ آمریکایی و راه‌های مبارزه با آن از منظر امام خمینی(ره). فصلنامه مطالعات ملی، سال 15، شماره 4، صص 27-48.
  25. سلیمی، حسن (1389). فرهنگ‌گرایی، جهانی شدن و حقوق بشر. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه ایران.
  26. صالحی امیری، رضا (1386). مفاهیم و نظریه‌های فرهنگی، تهران: ققنوس.
  27. غلامی شکارسرائی، محمدرضا و عرف، جمال (1399). اصول سیاستگذاری هویتی در ج.ا.ا. در سپهز گفتمانی امام خمینی(ره). فصلنامه مطالعات ملی، سال 21، شماره چهار، صص 119-136.
  28. طارمی، کامران (1395). تأثیر دیدگاه‌های امام خمینی بر فرهنگ استراتژیک جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه سیاست، دوره 46، شماره 4، زمستان، 935-957.
  29. معین، محمد (1386). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ پنجم، جلد 2.
  30. موسوی، فرانک (1395). سیاستگذاری تحقق دانشگاه اسلامی با تأمل بر دیدگاه امام خمینی(س). پژوهشنامه متین، سال 18، شماره 73، صص 127-143.
  31. Creswell, J. W. (2005). Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research.
  32. Glaser, Barney G. (1992). Emergence vs. Forcing: Basics of Grounded Theory Analysis, California: Sociology Press.
  33. Lee, J. (2001). A Grounded Theory: Integration and Internalization in ERP Adoption and Use, Unpublished Doctoral Dissertation, University of Nebraska, In ProQuest UMI Database.
  34. Strauss, Anselm. & Corbin, Juliet. (1998). Basics of Qualitative Research, Second Edition, London: Sage Publications.